Sosyal Bilimler Atölyeleri

 

Sanat Eserlerinde Felsefe Problemleri Atölyesi

BİRİNCİ HAFTA

Sanat eserlerinin İnsan hakkında (insanı insan yapan fenomenler hakkında) olduğu önermesi birçok örnekle felsefi olarak temellendirilen bir iddiayı dile getirmektedir. Bunun tam tersi yönünde bir iddia olan, sanat eserlerinde felsefi hakikatler aramanın sanat eserlerinin felsefe uğruna kullanılması olacağı iddiası da yaygın kabul gören ve destek bulan bir iddiadır. Bu ikinci iddiayı savunanların da kendilerine göre kanıt olduğunu öne sürdükleri düşünceleri olsa da bu iddia bazı yanlış anlamalardan kaynaklanıyor görünmektedir; bu iddianın arkasında dünya görüşlerinin felsefe olduğu yanılgısı, dünya görüşlerinin felsefe sanılması yanılgısı vardır. Atölye bu iddiaların i̇ncelenmesiyle başlayacaktır. Bu atölyede yapılacak tartışmalarda zanaat anlamında sanat ile özgürlüğe götürme götürebilme özelliği olan özgür sanat ayrımı esas alınacaktır. Bu açıdan atölye yürütücüsünün Edebiyat ve Varlık ve Sanat Felsefesi ve Sinema Sanatı(1) adlı kitaplarının okunması bu atölyedeki tartışmaların daha iyi kavranmasında yararlı olabilir.

Bu Girişten sonra, bir dünya görüşünün ne olduğunu ve taşıyıcısına ne yaptığını gösterme açısından tipik bir örnek gibi görünen bir öykü olarak, Borges’in Tanrının Elyazısı(2) başlıklı öyküsü değerlendirilecektir. Bundan sonra da, yine Borges’in, günümüzdeki “post modern durumu” anlattığı Babil Kitaplığı(3) başlıklı öyküsü değerlendirilecektir.

Bundan sonra Terry Eagleton’ın Azizler ve Âlimler adlı romanı, filozof ve felsefenin toplumsal sorunlarla ilgili rolü açısından değerlendirilecektir. 

Bundan sonra Velázquez’in Las Meninas (Nedimeler)1656 isimli eserinin belirli noktaları incelenip değerlendirilecektir. Johannes Vermeer’in İnci Küpeli Kız 1665, adlı eserinin belirli yönleri incelenip değerlendirilecektir.

Bundan sonra, Ege bölgemizin bir zeybek türküsü olarak Serenler türküsü Talip Özkan’ın ve Hasan Yükselir’in icralarından dinlenecek, son olarak da aynı türkünün bir veya birkaç enstrümantal icrası dinlenecek ve minik ya da minyatür bir sanat eseri olarak bu türkünün ne hakkında olabileceği, dinleyeni neden etkiliyor olabileceği tartışılacaktır. (Burada görüldüğü gibi, bu Konu Başlıkları içinde duyurulan sanat eserleri önceden okunarak, izlenerek, dinlenerek atölyeye gelinecek, zamanı tasarruflu kullanmak amacıyla atölyede bu eserlerin sadece belirli yerleri vurgulanarak ele alınıp incelenecek ve değerlendirilecektir. Böylece katılımcıların (sinema veya edebiyat eserleri ile ilgili olarak yapacakları gibi) müzik, resim veya fotoğraf eserlerini de önceden izleyerek gelmeleri halinde, zamanın çoğu edebiyat ve sinema eserlerinin incelenmesine ayrılabilecektir.) 

İKİNCİ HAFTA

Arthur Schnitzler’in Arkadaşım İpsilon(4) başlıklı öyküsü incelenecek ve bu eser, sanatçı ve sanat eseri ilişkisiyle bağlantılı olarak değerlendirilecektir. 

 Sonra William Golding’in Sineklerin Tanrısı adlı romanı, insanın, doğası bakımından kötü ya da iyi olduğu iddiaları açısından incelenecektir. (Bu romanın sinemaya uyarlaması olan aynı adlı film de romanın daha iyi anlaşılabilmesine yaradığı ölçüde, gerektiği yerde ele alınacaktır.) 

Julio Cortazar’ın Büyüdükçe(5) başlıklı öyküsü incelenip değerlendirilecektir. Kevin Carter’ın Akbaba ve Küçük Kız (The Vulture and The Little Girl, 1993) adlı fotoğrafı ile Nilüfer Demir’in A(y)lan Bebek (2015) adlı fotoğrafı incelenecek ve fotoğrafın önemi ve sanat olma koşulları tartışılacaktır. 

Sonra Çetin Akdeniz’in enstrümantal olarak icra ettiği Kerimoğlu Zeybeği dinlenecek ve ne hakkında olabileceği, hoşa gitmesinin nedenlerinin neler olabileceği, başka kültürden insanlara da benzer bir zevk verip veremeyeceği tartışılacak.  

ÜÇÜNCÜ HAFTA

Kurt Vonnegut’un Kimsenin Başa Çıkamadığı Çocuk(6) başlıklı öyküsü incelenecektir. Sonra, Flannery O’Connor’ın Önce Sakatlar Girecek(7), başlıklı öyküsü incelenecektir. Daha sonra, bir bakıma bu öykülerle aynı temayı işleyen, Anthony Burgess’ın Otomatik Portakal romanı incelenecek ve roman, insan doğası kavramıyla bağlantılı olarak değerlendirilecektir. Stanley Kubrick’in aynı adlı filmi ile roman arasındaki temel fark tartışılacaktır. 

Sonra, Joaquin Rodrigo’nun “Concierto de Aranjuez”inin, özellikle II. Bölüm Adagio’su dinlenecek ve ne hakkında olabileceği, sevilerek dinlenmesinin hangi özelliklerinden kaynaklanıyor olabileceği tartışılacaktır. Deniz Gezmiş’in de ölmeden önceki son isteği olarak bu eseri dinlemek istemesinin sebepleri eserde bulunmaya çalışılacaktır. 

Sonra Georges Seurat’nın Bir Pazar Öğleden Sonra Grande Jatte Adasında isimli eseri  incelenip değerlendirilecektir.

DÖRDÜNCÜ HAFTA

 Elia Kazan’ın Viva Zapata (1952) filmi kısaca özetlendikten sonra, (Albert Camus’nün) başkaldırma (isyan) ve devrim kavramları ile sınır tanıyan ve sınır tanımayan (politik) eylem kavramları açısından önemli yerleri ayrıntılara inilerek ele alınıp değerlendirilecektir.

Ken Kesey’in Guguk Kuşu adlı romanı (Milos Forman’ın aynı adlı filmi ile de karşılaştırılarak) başkaldırma (isyan) ve euthanasia kavramları açısından incelenip değerlendirilecektir. 

Soyut dışavurumculuğun en önemli temsilcilerinden olan Jackson Pollock’un bazı eserleri sanat eseri olma koşulları açısından incelenip değerlendirilecektir. 

Aynı akımın en önemli temsilcisi sayılan Mark Rothko’nun bazı eserleri sanat eseri olma koşulları açısından incelenip değerlendirilecektir.

1- Abdullah Kaygı, Edebiyat ve Varlık, Fidan Kitap, İstanbul, 2021; Abdullah Kaygı, Sanat Felsefesi ve Sinema Sanatı, Akademi Yayınları, Çanakkale, 2024.

2- Jorge Luis Borges, Ölüm ve Pusula içinde, (Çeviren: Tomris Uyar) İletişim Yayınları, İstanbul, 1994. (Not: Bu kitap yazardan Türkçede yapılan İlk çeviri seçkisidir. Bu öyküler yazardan yapılan daha sonraki çevirilerde de bulunabilir.)

3-  Borges, Ölüm ve Pusula içinde. 

4-  Arthur Schnitzler’in Hikayelerinden Seçmeler, (Çeviren: Doç. Dr. Semahat Yüksel), Kültür Ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1983.

5-  Julio Cortazar, Büyüdükçe, (Çeviren: Nihal Yeğinobalı), Alan Yayıncılık, İstanbul, 1985.

6-  Kurt Vonnegut, Maymun Evine Hoş Geldiniz, (Çeviren: Handan Balkara) Dost Kitabevi, Ankara, 2003. 

7-  Flannery O’Connor, Her Çıkışın Bir İnişi Vardır, Öyküler, (Çevirenler: Tomris Uyar, Nazım Dikbaş, Fatih Özgüven) Metis Yayınları, İstanbul, 2010.

 

Atölye Yürütücüsü: Abdullah Kaygı

Atölye Başlangıç Tarihi: 3 Mayıs 2026

Atölye Günleri: Her Pazar 14:30 – 18:30

Atölye Süresi: 4 Oturum

 

---

Türkiye Yakın Dönem Siyasi Tarihi Atölyesi

Atölye çalışması Türkiye’nin yakın dönem siyasi tarihini konu alan beş oturumdan oluşmaktadır.

Birinci oturum yakın döneme bir arka plan sunmak üzere Türkiye burjuva devrim sürecini gözden geçirecek.

İkinci oturumla birlikte kronolojik olarak devam edeceğiz. “Devrimin tükenen nefesi” bizi 1960’lara kadar getirecek.

Üçüncü olarak bir “bahar”dan söz edeceğiz; hem solun ve emekçilerin hem ülkenin genelinin baharı…

Dördüncü oturum karanlık çağ: Neoliberal karşıdevrim Türkiye’yi de istila etti 1980’lerden itibaren. Ama kesintilerden, krizlerden, düzen içi nice mücadelelerden geçerek.

Son olarak ise 21.yüzyılda Türkiye’nin uğradığı ağır yıkımı, Cumhuriyet’in tasfiyesini ve elbette geleceğe açılan dinamikleri tartışacağız.

Atölyeye verimli bir başlangıç yapabilmek için katılımcıların, ilk oturuma gelirken aşağıdaki dört kaynaktan en az ikisini okuyarak gelmeleri beklenmektedir.

• Tevfik Çavdar, Türkiye’de Liberalizmin Tarihi
• Yalçın Küçük, Aydın Üzerine Tezler 1
• Parti Tarihi 1, Yazılama Yayınevi
• Kemal Okuyan, Devrimin Gölgesinde: Berlin, Varşova, Ankara 1920

 

Atölye Yürütücüsü: Aydemir Güler

Atölye Başlangıç Tarihi: 30 Mart 2026

Atölye Günleri: Her Pazartesi 19:30 – 22:00

Atölye Süresi: 5 Oturum

 

 

---

Kapital’i Okuma Atölyesi – Online

Atölye, katılımcıların, Karl Marx’ın temel eseri olan Kapital’in 1. Cildini okumalarına rehberlik etmek için tasarlanmıştır. Altı oturum sürecek olan atölyenin her bir oturumunda Kapital’in bir kısmı ele alınacak, bu kısımdaki kavramlar açımlanarak tartışılacaktır. Kapital, pek çok bağlamda okunabilecek, kapsamı çok geniş bir eserdir ve atölyenin amacı, metnin spesifik bir okumasının sunumunun yapılması değil, olabildiğince serbest tartışmalarla katılımcıların metne dair kendi okumalarını oluşturmalarını kolaylaştırmaktır.

Atölye, Kapital’i okumak yerine sunumlar sayesinde hakkında fikir sahibi olmaya yönelik değildir. Katılımcılardan, programa devam sağlamalarının yanı sıra, her oturumun okumalarını düzenli yapmaları beklenmektedir ve bu, takip edilecektir. Atölye sistematiği şöyle işleyecektir: Birinci oturumdan itibaren her oturumda, önce o oturuma kadar okunan kısım tartışma soruları çerçevesinde tartışılacak, sonrasında bir sonraki oturuma kadar okunacak kısım hakkında bir çerçeve sunuş yapılacaktır. Bu bağlamda da atölye okumalarını vakitli yapmak önemlidir.

Katılımcıların, metne başlamadan önce, eseri hangi bağlamda okuyacaklarına dair bir ön düşünme/inceleme sürecinden geçmeleri, metne dair bir takım önyargılar geliştirmeleri, metnin okunmasını zorlaştırmayacak, aksine kolaylaştıracaktır. Kapital, Marksizmin temel metnidir ve Marksizm, Marx’ın kendi tabiriyle devrimin bilimidir. Dolayısıyla son tahlilde eyleme kılavuzluk etme niyetiyle kaleme alınmış ve bu niyet her satırına sinmiş bir metin söz konusudur ve bu metnin statik bir biçimde, yalnızca “anlamak için” okunması hayli güçtür.

Atölye yürütücüsü, eserin Alaattin Bilgi tarafından tercüme edilmiş ve Sol Yayınları tarafından yapılmış 7. Baskısını kullanacaktır. Katılımcılar arzu ettikleri baskıyı kullanmakta serbesttir, ancak başka çevirilerde kavram seti ortak olmayacağı için kimi sıkıntılar yaşanabilir.

Atölye, iki haftada bir, Zoom programı kullanarak 20.30-22.30 saatleri arasında çevrimiçi toplanacaktır. Toplantı bağlantıları, atölyenin yürütülmesi için kurulacak Whatsapp grubu üzerinden iletilecektir. Katılımcıların bu toplantılara rahatça görüntülü bağlantı kurabilecekleri ve sözlü katkı koyabilecekleri bir ortamdan katılmaları çok önemlidir ve beklenmektedir. Atölye yürütücüsü dışında herkesin salt dinleyici olduğu bir “uzaktan eğitim” ortamı, atölyenin mutlak anlamda başarısız olmasıyla sonuçlanacaktır.

Atölye programı aşağıdaki gibidir.

1. Oturum – 4 Şubat

Ön okuma: Ekonomi Politiği Eleştirisine Katkı’nın Önsözü. Kapital Cilt 1 – Almanca Birinci Baskıya Önsöz, Almanca İkinci Baskıya Sonsöz

Çerçeve Sunuş ve Tartışma: Marx’ın ve Kapital’in yöntemi

Çerçeve Sunuş: Meta ve Para

2. Oturum – 18 Şubat

Ön Okuma: Kapital Cilt 1 – Birinci Kısım (Böl 1-3)

Tartışma: Meta ve Para

Çerçeve Sunuş: Artı-değer, sömürü ve sermaye birikimi

3. Oturum – 4 Mart

Ön Okuma: Kapital Cilt 1 – İkinci ve Üçüncü Kısım (Böl 4-11)

Tartışma: Artı-değer, sömürü ve sermaye birikimi

Çerçeve Sunuş: Ücret, işsizlik ve yoksullaşma

4. Oturum – 18 Mart

Ön Okuma: Kapital Cilt 1 – Dört, Beş ve Altıncı Kısım (Böl 12-22)

Tartışma: Ücret, işsizlik ve yoksullaşma

Çerçeve Sunuş: Sermaye birikimi ve çelişkileri, bunalım dinamikleri

5. Oturum – 1 Nisan

Ön Okuma: Kapital Cilt 1 – Yedinci Kısım (Böl 23-25)

Tartışma: Sermaye birikimi ve çelişkileri, bunalım dinamikleri

Çerçeve Sunuş: İlkel birikim ve tarım-sanayi yabancılaşması

6. Oturum – 15 Nisan

Ön Okuma: Kapital Cilt 1 – Sekizinci Kısım (Böl 26-33)

Tartışma: İlkel birikim ve tarım-sanayi yabancılaşması

Tartışma: Kapital’in güncelliği

 

Atölye Yürütücüsü: Nevzat Evrim Önal

Atölye Başlangıç Tarihi: 4 Şubat 2026

Atölye Günleri: İki haftada bir Çarşamba 20:30 – 22:30

Atölye Süresi: 6 Oturum

 

 

---

  SOSYAL BİLİMLER ATÖLYELERİ BİLGİLENDİRME FORMU