Sosyal Bilimler Atölyeleri

atolye@nhkm.org.tr 0216 414 22 39

Sol Tarih Okumaları Atölyesi

Türkiye sol tarihinin genç kuşakların ilgisini çekecek bir literatüre konu olduğunu söyleyemeyiz. Elimizdeki kaynaklar ya olguların sergilenmesi, ya geçmişe ilişkin polemikler, ya da sübjektif anlatıların egemenliği altında. Oysa tarih bugünle bağlantısı nedeniyle güncel değer taşır. Dört oturumluk bir çalışmada yüz yıllık bir süreç olsa olsa geçmiş olgu, polemik ve tanıklıkların bugünle bağlantıları çerçevesinde taranabilir. Çalışmamız konuyla ilgili bilgilenmesi sınırlı katılımcıların bilgilerini arttırmalarını sağlayacak, parçalı bilgileri de belirli bir güncel bağlam içine yerleştirmeye yardımcı olacaktır. Ancak, tarihin bugünle güçlü bağlantıları olduğu kabulüyle kurgulanan bu çalışmanın, solun çok bölmeli niteliği karşısında “tarafsız” bir tutum alma iddiası yoktur. Dahası böyle bir tarafsızlık zaten mümkün de değildir. Taraflılık ise ne objektif olmanın, ne de katılımcı bir çalışma yürütmenin önünde engeldir.

Ön okuma: E.H.Carr, Tarih Nedir?

Katılımcıların tarihe yaklaşım açısından son derece ufuk açıcı olan bu kısa kitabı önceden okumuş olmaları önerilir.

Atölye prgramı:

1. Oturum: Türkiye’de solun ve işçi sınıfının ilk birikim dönemi ve TKP’nin kuruluş dinamikleri, Osmanlı işçi sınıfı ve sosyalizmi / Kurtuluş Savaşı ve Ekim Devrimi

2.Oturum: Kuruluştan 1960’lara Sovyet faktörü / Kemalizm sorunsalı / 50’ler karanlığı / TİP’in kuruluşu ve yükselişi

3.Oturum: Solun çeşitlenmesi, toplumsallaşması – Solun yenilgisi ve tasfiyesi TİP’in dinamikleri / 1968 hareketi / 15-16 Haziran’dan 12 Eylül’e sol / Glasnost etkisi / Birlik kurtuluş mu?

4.Oturum: Yeniden kuruluş dinamikleri, Türkiye’de solculuğun kimlik kartı / tasfiyecilik veya sol liberalizm / Kürt faktörü / yeniden kuruluş(lar)

Okuma öneri ve notları

  • Nâzım Hikmet’in Memleketimden İnsan Manzaraları eseri bir yandan Türkiye’nin toplumsal tarihini sergilerken solun tarihsel pozisyonlarını da ortaya koyar.
  • Sosyalizm ve Toplumsal Mücadeleler Ansiklopedisi cilt 6 ve Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Sol, cilt 8, İletişim yayınları: Bu iki ansiklopedik kaynaktan ilki daha “tarafsız” olma çabasıyla yazılmış, farklı yorumları içermiş, öte yandan eskimiştir. İkincisi ise genel olarak mevcut durumu yansıtma açısından son derece sübjektif ve egemen yorumu itibariyle sol liberal niteliktedir. Ancak “ansiklopedik” olmaları nedeniyle burada anılmayı hak ediyorlar. Her ansiklopedik kaynak gibi STMA ve MTSD-sol da başvuru amaçlı olarak ilgili bölümlere göz atmak üzere değerlendirilebilir.
  • Aydemir Güler, Türkiye Sol Tarihinde Yöntem ve Tartışmalar, Yazılama y. Bu kitap sol tarihteki anlaşmazlık noktaları ve tartışmalar üzerinedir. Bu anlamda “bilgi aktarmak” üzere yazılmış olmadığı için de bizim çalışmamızın okuma listesine uymamaktadır.
  • Tarihin çeşitli dilimlerine ilişkin geniş bir kaynakçaya sahibiz. Bu eserlerin önemli bir kısmı, “partili solu” konu alan Tüstav tarafından yayınlanmış bulunmaktadır: http://www.tustav.org/tustav-yayinlari/ http://www.tustav.org/sosyal-tarih-yayinlari/   ve   http://www.tustav.org/sari-defter-yayinlari/     
  • Mete Tunçay’ın Türkiye’de Sol Akımlar kitabı solun ilk yılları hakkında uzun yıllar başlıca kaynak olarak kabul edilmiştir.
  • Buluşmalarımızda çeşitli dokümanlar katılımcılara iletilecektir.

Atölye Yürütücüsü: Aydemir Güler

Atölye Başlangıç Tarihi: 18 Aralık 2018

Atölye Günleri: Salı 19.30 – 22.00

 


Hafıza ve Mekân Atölyesi

Son derece hızlı ve köklü biçimde değişen dünyamızda, giderek artan oranda kent mekânlarında yaşıyoruz. Çoğu kez bir nesil içinde bile dönüşüm o denli hızlı yaşanıyor ki, insanlar doğup büyüdükleri sokakları, evleri, okulları bambaşka coğrafyalar, mekânlar, kullanım alanları olarak tanıyamıyorlar. Hızla değişen, hızla akan imgeler ve enformasyon da unutmayı ve kimliksizleşmeyi körüklüyor. Toplumsal hafıza ve mekân üzerine çalışmaya bu nedenle başladık. Mevcudu korumaya konsantre olan bir tutuculuk ya da zamanı geriye döndürmeye çalışan nostalji duyguları yerine hafıza ve mekan üzerinde devam eden mücadeleyi anlamaya çalışmanın daha doğru bir şey olacağı düşüncesiyle hareket ettik.

Bu atölye çalışmasında toplumsal hafıza ve mekâna dair kuramsal çalışmalarla başlayıp edebiyat ve sinemada yansımalarını örnekler üzerinden inceleyerek ve eleştirerek devam edeceğiz. Katılımcıların kendi deneyimlerine ve araştırma isteklerine, önerilerine bağlı olarak çalışmalarımızı genişletme, kent gezileri ile zenginleştirme olanaklarına sahibiz.

Kısacası sosyal bilimler alanından toplumsal hafıza ve mekânla ilgili temel kaynakları okuyacak, edebi eserlere göz atacak ve filmler izleyeceğiz. Konuya ilgi duyan arkadaşlarımızı atölyemize bekliyoruz..

8 Aralık: Toplumsal hafıza (tarih ve kuram)

Atölye Yürütücüsü: E. Zeynep Suda

22 Aralık: Toplumsal hafıza ve mekân (kuram ve örnekler)

Atölye Yürütücüsü: E. Zeynep Suda

5 Ocak: Edebiyatta toplumsal hafıza ve mekân (edebi eserlerde hafıza ve mekânın ele alınışı)

Atölye Yürütücüsü: Kaya Tokmakçıoğlu

19 Ocak: Sinemada toplumsal hafıza ve mekân

Atölye Yürütücüsü: Çağrı Kınıkoğlu

 

Atölye Başlangıç Tarihi: 8 Aralık 2018

Atölye Günleri: İki haftada bir Cumartesi 15.00-17.00 (Atölyenin son oturumu 14.00-19.00 saatleri arasında yapılacaktır.)

 


Sınıflı Toplumlarda Yaratılış Mitosları ve Kıyamet Senaryoları Atölyesi

Alâeddin Şenel yürütücülüğündeki atölyenin programı şu şekildedir:

1. Hafta: Başlangıç tartışmaları: mitos, mitoloji, din, ideoloji

2. Hafta: -İnsanlığın ilk uygarlığı Mezopotamya kent devletlerinde ve imparatorluklarında Sümer/Babilonya yaratılış mitosu Enuma Eliş ile Tufan mitosu.

-Firavunluk Mısır’ında Hermopolis ve Heliopolis teolojilerinde (dinbilgilerinde) yaratılış mitosları. İsis ile Osiris mitoslarında ölümsüz tanrı-kral Firavun Horus ve ölünün ruhunun ötedünya yargısıyla ölümsüzlükle ödüllendirilmesi ya da ölümsüzlükten yoksun edilmesi kararları ele alınacak.

3. Hafta: -Klasik Çağ (Grek) toplumlarında tanrıların varoluşu ile Olympos tanrıları arası baştanrılık savaşları; altın, gümüş, tunç, demir, insan soylarının yaratılışı ve yokedilişi.

-Tektanrıcı dinde (Musacılık, İsacılık, Muhammedcilik evrelerinde) kul insanın balçıktan yaratılışı ve Kıyamet yargısı ile ötedünyada sonsuza dek ödüllendirilişi ya da cezalandırılışı işlenecek.

4. Hafta: -Hint Ganj uygarlığında Varna öğretisine göre, evrenin 999 kez yaratılıp 999 kez yokedilişi. 1000. yaratılışta Evren-Tanrı Brahma’nın başından Brahman, kollarından Ksihadriya, bacaklarından Vaisya, ayaklarından Sudra (ayaktakımı) kastlarının yaratılışı; Jait (“dokunulmaz”) paryaların yazgısı.

-Reenkarnasyon öğretisine bakılırsa, bedenin ölümünden sonra ruhun (kast düzenine uyuş durumlarına göre) sonraki bedenlerinde (Tanrı Brahma’ya katılmaktan, bokböceği bedeninde tutuklanmasına kadar) ödüllendirilip cezalandırılışı ele alınacak.

5. Hafta: -Yeni Dünya uygar toplumlarından Mayalar’ın yaratılış mitosu Popol Vuh içinde, tanrıların balçıktan, tahtadan, mısır unu hamurundan yaratıp, istediklerini bulamadıkları canlı soylarını (kafalarına vura vura vb. yollarla) yokedilişleri;

-Aztek mitolojisinde dört farklı Güneş dünyasından sonra beşinci karma Güneş dünyasında Güneş tanrının insan kanıyla beslenmezse soluşunu, bunun sonucunda canlıların da onunla birlikte yokoluşunu engellemek inancıyla her yıl binlerce savaş tutsağının yüreklerinin sökülüşü gibi yaratılış ve yokediş mitosları, dinsel ideolojilerle sınıflar ve toplumlar arası ilişkilerdeki işlevleri açısından çözümlenecek.

6. Hafta: Sonuç tartışmaları: Neler öğrendik? Neler eksik kaldı, neler öğrenemedik?

Atölye Yürütücüsü: Alâeddin Şenel

Atölye Başlangıç Tarihi: 22 Kasım 2018

Atölye Günleri: Perşembe 19.30 – 21.30

*Atölye kontenjanı dolmuş bulunmaktadır.

 


Kapital’i Okuma Atölyesi

Atölye, katılımcıların, Karl Marx’ın temel eseri olan Kapital’in 1. Cildini okumalarına rehberlik etmek için tasarlanmıştır. Altı oturum sürecek olan atölyenin her bir oturumunda Kapital’in bir kısmı ele alınacak, bu kısımdaki kavramlar açımlanarak tartışılacaktır. Kapital, pek çok bağlamda okunabilecek, kapsamı çok geniş bir eserdir ve atölyenin amacı, metnin spesifik bir okumasının sunumunun yapılması değil, olabildiğince serbest tartışmalarla katılımcıların metne dair kendi okumalarını oluşturmalarını kolaylaştırmaktır.

Atölye, Kapital’i okumak yerine sunumlar sayesinde hakkında fikir sahibi olmaya yönelik değildir.Katılımcılardan, programa devam sağlamalarının yanı sıra, her oturumun öncesinde ilgili bölümleri okumaları beklenmektedir ve bu, takip edilecektir. Katılımcıların, metne başlamadan önce, eseri hangi bağlamda okuyacaklarına dair bir ön düşünme/inceleme sürecinden geçmeleri, metne dair bir takım önyargılar geliştirmeleri, metnin okunmasını zorlaştırmayacak, aksine kolaylaştıracaktır. Kapital, Marksizmin temel metnidir ve Marksizm, Marx’ın kendi tabiriyle devrimin bilimidir. Dolayısıyla son tahlilde eyleme kılavuzluk etme niyetiyle kaleme alınmış ve bu niyet her satırına sinmiş bir metin söz konusudur ve bu metnin statik bir biçimde, yalnızca “anlamak için” okunması hayli güçtür.

*Atölye yürütücüsü, eserin Alaattin Bilgi tarafından tercüme edilmiş ve Sol Yayınları tarafından yapılmış 7. Baskısını kullanacaktır. Katılımcılar arzu ettikleri baskıyı kullanmakta serbesttir, ancak başka çevirilerde kavram seti ortak olmayacağı için kimi sıkıntılar yaşanabilir.

Atölye programı ve takvimi aşağıdaki gibidir.

12 Kasım – Meta, metalaşma ve meta fetişizmi – Okuma: Kapital C.1, 3. Bölümün sonuna kadar; Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı‘nın Önsözü

26 Kasım – Artı-değer, sömürü ve sermaye birikimi – Okuma: 11. Bölümün sonuna kadar

10 Aralık – İşçi sınıfının payına düşen: Ücret, işsizlik ve yoksullaşma – Okuma: 22. Bölümün sonuna kadar

24 Aralık – Sermaye birikimi ve çelişkileri, bunalım dinamikleri – Okuma: 24. Bölümün sonuna kadar

7 Ocak – İlkel birikim ve tarım-sanayi yabancılaşması – Okuma: Kitabın sonuna kadar

21 Ocak – Genel Tartışma: Kapital’in güncelliği

Atölye Yürütücüsü: Nevzat Evrim Önal

Atölye Başlangıç Tarihi: 12 Kasım 2018

Atölye Günleri: İki haftada bir Pazartesi 20.00 – 22.00

 

 


  SOSYAL BİLİMLER ATÖLYELERİ BİLGİLENDİRME FORMU

Bir Öneri

Sinema Atölyeleri

atolye@nhkm.org.tr 0216 414 22 39   Sinema Atölyelerimiz çalışmalarını tamamlamış bulunmaktadır. Yeni açılacak sinema atölyelerinden …

X
X